Việt Nam có lịch sử hơn 2000 năm sản xuất gốm tráng men. Những sản phẩm sớm nhất trong lịch sử có lẽ là các sản phẩm được sản xuất theo phong cách đời nhà Hán
có h́nh dáng bắt chước theo các đồ dùng bằng đồng ở giai đoạn này. Các sản phẩm này không giống như các sản phẩm men xanh ngọc của Trung Quốc thời kỳ đầu (gốm celadon) trong cùng giai đoạn. Gốm celadon của Trung Quốc thời kỳ đầu vốn được tráng men xanh và vàng nhạt và (“cốt”)làm bằng đất sét màu xám nhạt. Đồ gốm Việt Nam được làm bằng đất sét trắng và phủ bằng lớp men mờ màu trắng ngà. Rất nhiều sản phẩm như thế này được t́m thấy ở các ngôi mộ Hán (thế kỷ thứ I) gần Thanh Hóa.


Đồ gốm họa tiết men nâu (Giai đoạn Lư đến Tiền Lê – thế kỷ 11 đến đầu thế kỷ 15)

Loại h́nh gốm sứ Việt Nam lâu đời nhất, dễ nhận ra nhất là các sản phẩm được sản xuất theo kiểu phủ men nâu hoặc có lớp men trắng - thường pha màu xanh lá cây. Chúng được sản xuất dưới triều đại Lư (1009 – 1225 sau công nguyên) và tiếp tục được sản xuất cho đến đầu thế kỷ 15. Nguồn gốc của kỹ thuật sản xuất và mô-típ có thể t́m trên các sản phẩm được sản xuất đầu tiên bởi những người thợ Từ Châu (Cizhou) dưới đời nhà Song - phương Bắc. Phương pháp trang trí có tên là "Sgraffito" (thuật trang trí gốm bằng cách khắc lên bề mặt của vật để thể hiện những màu khác nhau bên dưới). Phổ biến nhất là sản phẩm đầu tiên được tráng một lớp nước áo (đất sét lỏng). Đường nét của họa tiết được chạm/khắc và lớp nước áo bên ngoài họa tiết sẽ được bóc đi/cạo đi. Sản phẩm sau đó được phủ một lớp men trong suốt và đem nung. Ngoài ra, cũng có phương pháp khác là trước tiên phủ lên sản phẩm một lớp đất sét lỏng màu trắng, sau đó họa tiết được chạm/khắc và tráng men. Phần khác ngoài họa tiết sau đó được cạo đi, phủ lớp men nâu sậm và đem nung. Hai sản phẩm từ ḷ nung Henan Dang Yangyu and Inner Mongolia Chi Feng được thể hiện dưới đây. Kỹ thuật trang trí thứ hai giống với phương pháp dát men nâu của các sản phẩm gốm Việt Nam. Điểm khác biệt lớn nhất là sản phẩm gốm Việt Nam không phủ lớp nước áo.


Sản phẩm Cizhou có phần nền ngoài các họa tiết và sau đó đước tráng men nâu
Sản phẩm Cizhou đời nhà Song có các họa tiết thực hiện bằng kỹ thuật Sgrafito.
Sản phẩm Đời nhà Liêu – Ḷ nung Inner Monglia Chi Feng



Thạp họa tiết hoa nâu Việt Nam (thế kỷ 11 – 13)

Mặc cho các phân tích ở trên, sản phẩm hoa nâu Việt Nam vẫn có nét độc đáo, theo thời gian tạo ra một phong cách Việt Nam riêng biệt về h́nh dạng, phong cách của họa tiết và h́nh dáng của liễn, thạp, âu. Có hai loại gốm dát nâu: loại phổ biến nhất là loại có họa tiết tráng men nâu. Loại ít phổ biến hơn là loại làm theo cách kiểu ngược lại: phần bên ngoài họa tiết được tráng men nâu. Hoa văn cuộn giống như hoa lá là hoa văn phổ biến nhất đời nhà Lư. Một số ít được trang trí họa tiết chim giống như chim công. Các kiểu họa tiết trở nên phong phú hơn dưới đời nhà Trần (1225 – 1440), chẳng hạn như: h́nh cá, h́nh người săn bắn, chiến đấu, cảnh làng mạc với nhà cửa và thậm chí tàu thuyền v.v…


Hũ có h́nh người và chim (thế kỷ 12 – 13)



Thạp lớn có h́nh người đang chiến đấu (thế kỷ 13 – 14)





Thạp họa tiết hoa nâu Việt Nam (thế kỷ 11 – 13)


H́nh dáng chiếc b́nh này giống đồ gốm của Trung Quốc

Các đồ gốm họa tiết men nâu kéo dài từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 15. Các bài viết từng nói về chủng loại gốm sứ này có sự không thống nhất về thời gian hoặc chỉ đơn giản đưa ra một khoảng thời gian từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14. Cho đến nay, cuốn sách tŕnh bày một cách toàn diện nhất về đề tài này là “Đồ gốm sứ họa tiết nâu Việt Nam” của Giáo sư Nguyễn Đ́nh Chiến và Phạm Quốc Quân. Cuốn sách thú vị này chứa đựng các thông tin hữu ích liên quan đến thời gian chính xác của các sản phẩm gốm sứ này. Một số “đặc điểm nhận dạng” mà Giáo sư Nguyễn Đ́nh Chiến cung cấp được liệt kê dưới đây:

• H́nh cánh sen chạm nổi bằng nhau ṿng quanh cổ hay đáy của chiếc b́nh. Các cánh hoa được gọt tỉa cẩn thận và “nhấn” sắc sảo ở đoạn kết. Đó là đặc điểm sản phẩm đời nhà Lư. Nếu cánh hoa to, dày và phẳng ĺ hoặc b́nh có họa tiết hoa sen, nhân vật người, những bông hoa chạm nổi, đó gần như chắc chắn là các sản phẩm đời nhà Trần.
• Hoa văn không tráng men bong được khắc trên nền màu nâu hoặc mẫu hoa văn chạm nổi là những đặc điểm của gốm đời Trần hoặc đầu đời Lê.
• Các họa tiết được sắp đặt theo chiều dọc hoặc ngang giới hạn bên trong hai đường kẻ tạo bởi các dấu chấm màu nâu, có tráng men là những đặc điểm của gốm đời Trần hoặc đầu đời Lê
• Họa tiết sơn màu nâu sắt dưới lớp men hơi trắng là đặc điểm của gốm cuối đời Trần đến đầu đời Lê


Bài Viết " Một nghiên cứu về đồ gốm tráng men Việt Nam" Được Dịch Bởi: Hải Tú.

Các chủ đề mới nhất cùng loại: